Žikišon
Trenutna stranica: MAZOS > Kratka istorija srpske karikature
ZORAN MATIĆ MAZOS (1960-2010)
Mazos - autokarikatura

Rođen 1960. godine u Grdelici kod Leskovca, a ceo svoj životni i radni vek proveo u Paraćinu. Po zanimanju je bio grafički dizajner, crtač stripova, karikaturista i animator crtanih filmova. Objavljivao karikaturu i strip u zemlji i svetu. Učesnik preko trideset festivala. Imao četiri samostalne izložbe karikature. Pisao prozu, poeziju i satirične forme. Objavljivao u elektronskim i štampanim medijima. Osnivač Satirične Pozornice „ŽIKIŠON“ (2005.) koja se bavi satiričnom reči i Satirične Radionice „ŽIKIŠON“ (2006.) koja se bavi karikaturom i stripom.

Pokrenuo je prvi privatni humorističko-satirični list posle II svetskog rata u Srbiji „GOLAĆ“ (1991.) i uređivao više listova sve u okviru izdavačke kuće NIP „ORFELIN“ (1990-2000.), čiji je bio vlasnik, direktor i glavni i odgovorni urednik. Pored toga, bio je kourednik elektronskog nedeljnog satiričnog lista „Satir“ (2006-2008.) na www.artija.net, kao i glavni i odgovorni urednik elektronskog satirično-humorističnog nedeljnika „Žikišon“ na www.zikison.net, čiji je bio vlasnik. Bio je autor i voditelj više radio i TV emisija iz kulture. Izdao knjigu karikatura „Mazos - karikature“ (1992.) i multimedijalnu knjigu aforizama i karikatura „Diogen(p)isanje“ (1995.) u okviru projekta „Žigosanje“. Knjiga aforizama „FUCK YOU!“ je bila njegova treća knjiga.

Umro je 17. juna 2010. godine.
O ŽIKIŠONU
TRAGOM ZABORAVLJENIH SEĆANJA
Velika satirična vremena male Srbije
I deo, uvod

napisao: Zoran Matić Mazos
(Iz rukopisa za knjigu u pripremi)

Žikišon - Tragom zaboravljenih sećanja

Paraćin 14. novembra 1885. godine, možda ne bi bio ni po čemu značajan, osim da je tog dana bio praznik Svetih Vrači. Međutim, značajniji je samim tim, više, jer tog dana je rođen ŽIVOJIN PAVLOVIĆ, kasnije poznatiji kao ŽIKIŠON. Od majke Danice Marković (devojačko) i oca Koste Pavlovića. Rođen je u centru varoši Paraćin, u ulici sa sadašnjim nazivom 7. jula 23, koji traje od posle II svetskog rata. Iako je bilo inicijative da se ova ulica promeni u ŽIKIŠONOVU, ni vlasti pre 2000. godine, a ni i ove posle nisu imale sluha za tako nešto, sačekaćemo valjda da dođe neka nova, sa sluhom. No, šalu na stranu ŽIKIŠON to zaista zaslužuje, čak i mnogo više. ... >>>
MAZOS: KRATKA ISTORIJA SRPSKE KARIKATURE - SHORT HISTORY OF SERBIAN CARTOON

KRATKA ISTORIJA SRPSKE KARIKATURE

 

Zahvaljujući izumu novog sistema litografije Aloisa Senefeldera (1796) svet štampe počinje da proizvodi prve publikacije za najširu čitalačku publiku, tako je započet i razvoj karikature. Nagli procvat humorističkih i zabavnih listova nije mimoišao ni Srbiju.

 

Zmaj
Naslovna strana lista "ZMAJ" (1871)
Neven
Naslovna strana lista "NEVEN" (1882)

 

U Novom Sadu 1860. godine Jovan Jovanović Zmaj i Dimitrije Mihajlović pokreću šaljivi list „MESEČAR“, a već februara 1861. godine Dragutin Keserić izdaje prvi broj šaljivog ilustrovanog lista „KOMARAC“. Tokom devetogodišnjeg izlaženja „KOMARAC“ menja više urednika, ali je najveću popularnost stekao u periodu 1861-1863. Pod uredništvom Đorđa Rajkovića i Jovana Jovanović Zmaja, za čija će imena u narednim godinama biti vezana i mnoga druga humorističko-satirična i zabavna izdanja. U pomenutom periodu „KOMARAC“ objavljuje najviše karikatura i kratkih stripova, kojima će se posebno odlikovati u izdanju Jovana Jovanovića Zmaja. Slede mnogobrojni listovi iz raznih krajeva zemlje, ali oni izlaze stihijski i kako izađu tako se brzo i ugase, pomenućemo samo neke značajnije. Jovan Jovanović Zmaj pokreće 1864. godine u Budimpešti satirični list „ZMAJ“, a 1868. godine list premešta u Novi Sad i tada on objavljuje najveći broj političko-satiričnih karikatura sve do 1871. godine kada će izaći i poslednji broj „ZMAJA“ izdat u Beču. List „STARMALI“ pokreće Jovan Jovanović Zmaj 1878. koji će bez prekida izlaziti punih 12 godina u Novom Sadu, a objaviće zaista puno karikatura u ulozi satiričnog prikazivanja aktuelnih političkih i društvenih događanja. Takođe i „NEVEN“ iz dva perioda izlaženja (1880-1891; 1898-1908) koji je pokrenuo Jovan Jovanović Zmaj u Novom Sadu predstavlja do tada najveći period izlaženja nekog lista koji je bio ispunjen karikaturama i kratkim stripovima.

 

Jovan Jovanović Zmaj
Jovan Jovanović Zmaj (1833-1904)
Radoje Domanović
Radoje Domanović (1873-1908)

 

Pojavljuju se i drugi značajniji listovi i dok sam početak srpske karikature i kratkog stripa obeležavaju uglavnom izdanja čuvenog pesnika Jovana Jovanović Zmaja iz Novog Sada, početkom XX veka pojavljuje se u Beogradu „SATIR“, „VRAGOLAN“, „KIĆA“  i „STRADIJA“ koju je uređivao isto tako čuveni književnik i satiričar Radoje Domanović, koji se smatra rodonačelnikom srpske satire.

 

Čivija
10. septembra 1906. izašao je prvi broj humorističko-satiričnog lista "ČIVIJA"

Svetozar Gradinački
Osnivač lista "ČIVIJA" Svetozar Gradinački sa ženom

Žikišon
Mladi Živojin Pavlović Žikišon s početka XX veka (1885-1950)

Mladen Đurić i Žikišon
Mladi Mladen Đuričić i Žikišon, glavni saradnici legendarne šabačke "ČIVIJE"

Humor
"HUMOR"

Šibalo
"ŠIBALO"

Bitanga
"BITANGA"

Zaglavlja humorističko-satiričnih listova koje je uređivao, crtao i pisao Žikišon od 1920. do 1925.

 

U septembru (10. IX) 1906. godine iz grada na Savi, Šabac, uzleteće nova satirična zvezda "ČIVIJA" - list za šalu i zabavu. Pokretač je bio Svetozar - Zare Grdanički. Već u oktobru 1906. godine pojavljuje se i Živojin Pavlović Žikišon (14. Novembar, 1885-1950. Paraćin), student slikarstva u Beogradu, kao dopisnik i glavni saradnik koji će u čuveni šabački satiričnik uneti dosta svežine. Sa njim se u „ČIVIJI“ pojavljuju prve karikature i ilustracije sa velikim darom zapažanja i smislom za izvrtanje i ismevanje. Žikišon će do I svetskog rata sarađivati sa gotovo svim srpskim listovima za satiru i humor, najznačajnijim beogradskim i legendarnom „ŠABAČKOM ČIVIJOM“. Posle I svetskog rata pokrenuće štampariju u Paraćinu i izdavaće više satirično-humoirističkih listova od kojih je najpoznatiji „ŠIBALO“, „BITANGA“ i „HUMOR“ (1920-1925). Bio je štampar, izdavač, urednik, karikaturista i satiričar, značajno je obeležio svoju epohu. Ustanovljen je Website, www.zikison.net i konkurs posvećen njemu „ŽIKIŠON“.

 

Pjer Križanić
Petar Pjer Križanić, autoportret (1890-1962)

Ošišani jež
Zaglavlje lista "OŠIŠANI JEŽ"

Pjer Križanić
Jedan od osnivača lista "JEŽ" Pjer Križanić

 

Petar Pjer Križanić, rodio se 19. maja 1890. godine u Glini, Hrvatska. Novinskom se karikaturom počeo baviti 1909. u zagrebačkom listu “KOPRIVE”. Jedan je od osnivača humorističkog lista “JEŽ” (1935.). Svoje je karikature objavio u tri knjige, a uporedo se bavio likovnom kritikom. Srpski karikaturista Petar-Pjer Križanić, po mišljenju većine, jedan je od rodonačelnika srpske i jugoslovenske karikature, pisac i esejista. U Beograd je došao 1922. zaposlio se u "Novom listu", a 1923. prešao je u "Politiku". Prvi broj "Ošišanog ježa" pojavio se 5. januara 1935. godine. Posle Drugog svetskog rata objavio je mapu "Protiv fašizma". Umro je 1962. godine, kasnije je ustanovljena PJEROVA nagrada za karikaturu nazvana njegovim imenom.

Srpska karikatura obiluje plejadom posleratnih karikaturista velikog formata kao što su Zuho Džumhur, Dimitrije Živadinović Miki, Aleksandar Karakušević Klas, Dragan Rumenčić, Milorad Dobrić, Feri Pavlović, Miloš Krnjetin, Nikola Rudić, Pavle Paja Stanković, Ivo Kušanić, Dejan Nastić, Zoran Jovanović, Ranko Guzina, Dušan Petričić, Tošo Borković, Jugoslav Vlahović, Borislav Stanković Stabor, Branislav Obradović, Dejan Pataković, Slobodan Srdić, Predrag Koraksić Korax...

Srpska karkatura danas nije na zavidnom nivou, nešto zbog tranzicije i političke situacije, a najviše zbog loših kadrova u novinskim redakcijama. Najgore je što humorističko - satiričnih časopisa, u kojima bi karikatura dominirala, gotovo da i nema. Staru, ali već dobro ofucanu damu - "Ošišani jež", već godinama vodi redakcija u kojoj dominiraju satiričari, bez imalo afiniteta za dobru karikaturu. Neke novine imaju karikaturiste u stalnom radnom odnosu, poput "Politike" (Jovan Prokopljević, Novica Kocić, Dragan Stojanović), "Večernjih novosti" (Ranko Guzina, Tošo Borković, Vlado Volaš), “Danas” (Predrag Koraksić Korax) ili nedeljnik "NIN" (Jugoslav Vlahović), kao i nekoliko lokalnih listova u većim gradovima u unutrašnjosti, ali plate koje karikaturisti dobijaju uglavnom nisu velike. Nekolicina ovdašnjih autora (Borislav Stanković Stabor, Vlado Volaš, Slobodan Obradović…) uspela je da se nametne švajcarskom "Nebelspalteru" i drugim poznatim časopisima u svetu koji im povremeno objavljuju karikature i uredno i solidno za to plaćaju, no naravno to uspeva samo najboljima.

Već godinama traje borba pojedinaca za stvaranje nacionalnog udruženja karikaturista koje bi zajednički nastupalo u ime svojih članova i poput sindikata borilo se za njihova prava u medijima i na drugim planovima. Ta inicijativa, međutim, nikada nije zaživela jer sami karikaturisti, koji su trebali da udruženje osnuju, nisu bili kadri da se dogovore i to učine. Tek pre par godina osnovan je ogranak FECO, kao jedan vid udruživanja domaćih karikaturista, ali bez ikakve praktične koristi za malobrojne članove, od kojih većina i ne zna da su članovi! Srpska karikatura u samostalnoj režiji mladih autora uspeva još na mnogobrojnim međunarodnim festivalima i salonima.

 

World Cartoon
Naslovna strana lista "HUMOR", uređivao, crtao i pisao ŽIKIŠON

Bayram Hacizadeh

WORLD CARTOON
SVETSKA KARIKATURA

Kratka istorija srpske karikature
Short history of serbian cartoon

World Cartoon

SHORT HISTORY OF SERBIAN CARTOON

 

Thanks to the new invention of lithograph by Alois Senefelder (1796), world press begins to produce the first publications for wide reading audience, so the development of cartoons started. Sudden popular humor and entertainment newspapers did not bypass Serbia.

In 1860, In Novi Sad, Jovan Jovanovic Zmaj and Dimitrije Mihajlovic founded humorous newspaper “MESECAR” (Sleepwalker), and already in January 1861, The Dragutin Keseric issued the first number of amusing illustrated "KOMARAC” (Mosquito) magazine. During the nine issues "KOMARAC” changed several editors, but it gained the greatest popularity in the period of 1861-1863. The editors in this period were Djordje Rajkovic and Jovan Jovanovic Zmaj, whose names in the coming years would be linked to many other humorous-satirical items. In this period "KOMARAC" mostly published caricatures and short comics, which was particularly characterized by the release of Jovan Jovanović Zmaj. This magazine was followed by a number of newspapers published in different parts of the country, but they were so impulsive and so fast and quench, that only some of them became important. In 1864, in Budapest, Jovan Jovanovic Zmaj founded a satirical magazine "ZMAJ” (dragon), and in 1868, the magazine moved to Novi Sad, and then he published the largest number of political-satirical cartoons until 1871 when the last number of "ZMAJ" was published in Vienna. The "STARMALI" was created by Jovan Jovanovic Zmaj in 1878, and it broke out approximately 12 years in Novi Sad. It was a real publication of full cartoon satire showing the current political and social events. Also "NEVEN" magazine appeared in two periods (1880-1891; 1898-1908), the initiator of which was Jovan Jovanovic Zmaj in Novi Sad. It was the greatest period to issue a magazine that was filled with cartoons and short comics.

There were other important papers when Serbian cartooning first started, and short comic mark items belonged mainly to famous poet Jovan Jovanovic Zmaj from Novi Sad. At the beginning of the twentieth century, in Belgrade, appeared "SATIR", "VRAGOLAN", "KICA" , "STRADIJA", and Radoje Domanovic, who was considered a founder of Serbian satire was the famous writer and satirist of that period.

In September 1906, in the town on the Sava river, Sabac, a new satirical magazine "CIVIJA"(Pin) began to be published for the joke and entertainment. Founder of the magazine was Svetozar - Zare Grdanicki. In October 1906, Zivojin Pavlovic Zikison (14 November, 1885-1950, Paracin), a student of art in Belgrade, appeared as a correspondent and assistant principal who entered a lot of freshness to Sabac famous satirical magazine. With him in the "CIVIJA" appeared first cartoons and illustrations with gifted observations and sense of distortion and mock. During the World War I, Žikison worked with almost all Serbian papers for satire and humor, and especially with the most important Sabac magazine "SABACKA CIVIJA”. Before World War I, he launched a printing-house in Paracin, and such satirical-humorous magazines as "SIBALO", "BITANGA", “HUMOR” (1920-1925) were published. He was a printer, publisher, editor, cartoonist and satirist, and it is important to flag his epoch. A web site www.zikison.net was established and a competition was dedicated to him, "ZIKISON”.

Petar Pierre Krizanic was born in 19 May 1890, in Glina, Croatia. He began drawing cartoons in 1909, in Zagreb, in the magazine "KOPRIVA". He was one of the founders of humorous magazine "JEZ" (1935). It’s the cartoons published in three books, and simultaneously dealt with art criticism. Serbian cartoonist Petar-Pierre Krizanic, in the opinion of the majority, was one of the fathers of Serbian and Yugoslavian cartoon, writer and essayist. He came to Belgrade in 1922 and contributed to "NOVI LIST", and in 1923, he joined in "POLITIKA" magazine. The first number "OSISANI JEZ" appeared in 5 January 1935, after the II World War. He published placards "against fascism" and died in 1962.  Years later Pierre Award for cartoon was established after his name.

Many well-known Serbian cartoonists played important role in the development of cartoon genre: Zuho Dzumhur, Dimitrije Zivadinovic Miki, Alexander Karakusevic Klas, Dragan Rumencic, Milorad Dobric, Feri Pavlovic, Milos Krnjetin, Nikola Rudic, Pavle Paja Stankovic, Ivo Kusanic, Dejan Nastic, Zoran Jovanovic, Ranko Guzina, Dusan Petricic, Toso Borkovic, Jugoslav Vlahovic, Borislav Stankovic Stabor, Branislav Obradovic, Dejan Patakovic, Slobodan Srdic, Predrag Koraksic Korax...

Serbian cartoon today is not in an enviable level, not only for the transition and the political situation, but mostly because of bad personnel in newspaper offices. The worst thing is that humorous - satirical magazines, in which the cartoons dominate, come almost to no. Old, but good hackneyed queen - "Osisani jez” is still active, but during the years the leading editorial board was dominated by satirists, that had no affinity for a good cartoon. Some newspapers have caricaturists in employment, such as "Politika" (Jovan Prokopljevic, Novica Kocic, Dragan Stojanovic), "Vecernje novosti" (Ranko Guzina, Toso Borkovic, Vlado Volas), "Danas" (Predrag Koraksic Korax) or weekly “Nin” (Jugoslav Vlahovic), as well as several local newspapers in major cities, but salaries that cartoonists get are not usually big. A few of our authors (Borislav Stankovic Stabor, Vlado Volas, Slobodan Obradovic) failed to impose Swiss "Nebelspalteru" and other well-known magazines in the world that occasionally published cartoons, but of course only the best succeeded.

For years some individuals fought for the creation of the national association of cartoonists that would perform in the name of its members, such as trade unions and fought for their rights in the media and spheres. This initiative, however, never lived alone for cartoonists, who want to establish an association, were not able to agree to do so. Only a few years ago, founded the branch of FECO, as a kind of association of local cartoonists. Many young Serbian cartoonists independently have succeeded in many international festivals and exhibitions.